การพนันในประเทศไทย เทียบกับประเทศเพื่อนบ้าน

เมื่อพูดถึงการพนันในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หลายคนมักนึกถึงคาสิโนชายแดนในกัมพูชา เมืองบันเทิงที่สิงคโปร์ หรือรีสอร์ทคาสิโนบนภูเขาที่มาเลเซีย ในขณะที่ประเทศไทยเองยังคงใช้แนวคิด “ห้ามเป็นหลัก อนุญาตบางประเภท” อยู่เป็นส่วนใหญ่ บทความนี้จะพาไปดูว่า การพนันในไทยแตกต่างจากประเทศเพื่อนบ้านอย่างไร ทั้งในมุมกฎหมาย เศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง “โอกาส” ที่ไทยสามารถเรียนรู้และต่อยอดจากประสบการณ์ของชาติรอบข้างได้อย่างไร

ภาพรวมการพนันในอาเซียน: ภูมิทัศน์เดียวแต่คนละโมเดล

ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีความหลากหลายสูงมากในแง่การจัดการเรื่องการพนัน บางประเทศเลือกจะเปิดเสรีแบบมีกรอบควบคุมเข้มเพื่อดึงนักท่องเที่ยวและสร้างรายได้ให้รัฐ ขณะที่บางประเทศเลือกจะห้ามเกือบทั้งหมดยกเว้นบางรูปแบบที่รัฐเป็นผู้จัดเอง

หากสรุปภาพกว้าง ๆ จะเห็นแนวโน้มดังนี้

• ไทย: ห้ามการพนันเกือบทุกประเภท ยกเว้นสลากกินแบ่งรัฐบาลและการพนันม้าในสนามที่ได้รับอนุญาต
• กัมพูชา ลาว เมียนมา: มีคาสิโนบนพื้นที่เฉพาะ โดยมุ่งเป้านักท่องเที่ยวต่างชาติ โดยเฉพาะชาวไทยและประเทศเพื่อนบ้าน
• มาเลเซีย: มีรีสอร์ทคาสิโนหลักแห่งเดียว (กลุ่มเก็นติ้ง) ภายใต้กฎหมายและใบอนุญาตที่จำกัด
• สิงคโปร์: เปิดรีสอร์ทคาสิโนขนาดใหญ่ 2 แห่ง ภายใต้กฎหมายที่เข้มงวด และมาตรการป้องกันผลกระทบทางสังคมอย่างละเอียด
• เวียดนาม: มีคาสิโนหลายแห่ง โดยส่วนใหญ่มุ่งเป้านักท่องเที่ยวต่างชาติ และมีโครงการนำร่องให้คนท้องถิ่นเล่นในบางพื้นที่ภายใต้เงื่อนไข

กรอบกฎหมาย: ไทย vs ประเทศเพื่อนบ้าน

ตารางด้านล่างสรุปภาพเปรียบเทียบโครงสร้างทางกฎหมายเกี่ยวกับการพนันในประเทศสำคัญ ๆ รอบประเทศไทย

จากตารางจะเห็นว่า ไทยถือเป็นประเทศที่จำกัดการพนันมากที่สุดประเทศหนึ่งในภูมิภาคในขณะที่เพื่อนบ้านส่วนใหญ่เลือกใช้โมเดล “เปิดภายใต้การควบคุม” เพื่อรับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจและการท่องเที่ยว

ผลกระทบทางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยว: ใครได้ประโยชน์จากเงินพนันของคนไทย

แม้ในไทยจะมีกฎหมายห้ามเล่นการพนันเกือบทุกประเภท แต่ในความเป็นจริง มีคนไทยจำนวนไม่น้อยที่เดินทางไปใช้บริการคาสิโนในประเทศเพื่อนบ้านไม่ว่าจะเป็นชายแดนกัมพูชา ลาว เมียนมา หรือบินไปสิงคโปร์และมาเลเซีย นั่นหมายความว่า เม็ดเงินจำนวนมากไหลออกนอกประเทศไปกับระบบที่ต่างชาติออกแบบและจัดเก็บภาษี

ไทย: รายได้หลักจากสลากกินแบ่งรัฐบาล

ปัจจุบัน รายได้จากการพนันที่ถูกกฎหมายในไทยมาจากสลากกินแบ่งรัฐบาลและการพนันม้าแข่งในสนามที่ได้รับอนุญาต ซึ่งเมื่อเทียบกับศักยภาพด้านการท่องเที่ยวและจำนวนประชากรของไทยแล้ว ถือว่าเป็นสัดส่วนที่ยังมีโอกาสเพิ่มได้อีกมาก หากมีการออกแบบกรอบกฎหมายใหม่ที่เหมาะสม

ข้อดีของสถานการณ์ปัจจุบันคือ ไทยสามารถควบคุมความเสี่ยงด้านสังคมได้ง่ายกว่าเพราะจำนวนรูปแบบการพนันที่ถูกกฎหมายมีจำกัด แต่ในอีกด้านหนึ่งก็ทำให้

• รายได้ภาษีจากการพนันอยู่ในระดับจำกัด
• ตลาดพนันผิดกฎหมายและการลักลอบยังคงมีอยู่
• เม็ดเงินส่วนหนึ่งไหลออกนอกประเทศไปยังคาสิโนเพื่อนบ้าน

กัมพูชา ลาว เมียนมา: คาสิโนชายแดนที่ดึงดูดลูกค้าชาวไทย

คาสิโนชายแดนในกัมพูชา ลาว และเมียนมา พัฒนาตัวเองให้เป็นศูนย์รวมความบันเทิงครบวงจรทั้งโรงแรม ร้านอาหาร สปา และบริการเสริมอื่น ๆ เพื่อดึงดูดนักพนันจากประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะชาวไทยที่เดินทางได้สะดวก

ผลคือ

• ประเทศเจ้าบ้านได้รับรายได้จากภาษีคาสิโน การท่องเที่ยว และการจ้างงานในท้องถิ่น
• พื้นที่ชายแดนที่เดิมค่อนข้างเงียบ ได้กลายเป็นเมืองเศรษฐกิจใหม่
• ผู้ประกอบการสามารถลงทุนสร้างโครงสร้างพื้นฐานเพิ่มเติม เช่น ถนน โรงแรม และโครงการอสังหาริมทรัพย์

ในมุมนี้ ไทยอาจมองเห็นได้ชัดว่าเม็ดเงินและโอกาสทางเศรษฐกิจจำนวนมาก มาจากกำลังซื้อของคนไทยเองแต่กลับไปสร้างมูลค่าเพิ่มในประเทศเพื่อนบ้านแทน

สิงคโปร์และมาเลเซีย: โมเดลรีสอร์ทครบวงจรที่ต่อยอดได้มากกว่า “โต๊ะพนัน”

สิงคโปร์และมาเลเซียเลือกใช้โมเดลที่ต่างจากคาสิโนชายแดน โดยเน้นการสร้างIntegrated Resortหรือรีสอร์ทครบวงจรที่ผสานคาสิโนเข้ากับ

• ศูนย์ประชุมและจัดแสดงสินค้า (MICE)
• สวนสนุกและแหล่งบันเทิงสำหรับครอบครัว
• โรงแรมระดับนานาชาติ
• ห้างสรรพสินค้าและภัตตาคารระดับพรีเมียม

ผลลัพธ์คือ การพนันกลายเป็นเพียงหนึ่งในองค์ประกอบของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเชิงคุณภาพที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวกลุ่มมีกำลังซื้อสูง สร้างรายได้จากหลายช่องทางพร้อมกัน ไม่ใช่แค่จากโต๊ะพนันเพียงอย่างเดียว

เวียดนาม: ค่อย ๆ ผ่อนคลายเพื่อดึงนักลงทุนและควบคุมตลาดใต้ดิน

เวียดนามเริ่มจากการอนุญาตคาสิโนที่มุ่งเป้านักท่องเที่ยวต่างชาติเป็นหลัก ก่อนจะทดลองอนุญาตให้ชาวเวียดนามบางกลุ่มสามารถเข้าเล่นคาสิโนได้ภายใต้โครงการนำร่องที่มีเงื่อนไข เช่น ต้องมีรายได้ในระดับที่กำหนด และต้องปฏิบัติตามกติกาเข้มงวด

แนวทางนี้สะท้อนว่า รัฐบาลเวียดนามต้องการทั้ง

• ดึงดูดการลงทุนจากต่างชาติในโครงการคาสิโนขนาดใหญ่
• ลดบทบาทของตลาดพนันผิดกฎหมายภายในประเทศ
• ทดสอบมาตรการคุ้มครองผู้เล่นก่อนขยายผล

มุมมองด้านสังคมและการคุ้มครองผู้เล่น

แม้การพนันจะสร้างรายได้จำนวนมาก แต่ทุกประเทศที่เปิดเสรีมากกว่าไทย ต่างก็ให้ความสำคัญกับมาตรการป้องกันผลกระทบเชิงลบไม่ว่าจะเป็นปัญหาหนี้สิน ครอบครัว หรืออาชญากรรม

มาตรการคุ้มครองผู้เล่นในประเทศที่เปิดเสรีมากกว่า

ประเทศอย่างสิงคโปร์ มาเลเซีย และบางส่วนของเวียดนาม มักใช้เครื่องมือเหล่านี้ควบคู่ไปกับการเปิดให้เล่นพนันได้อย่างถูกกฎหมาย

• การกำหนดอายุขั้นต่ำในการเข้าเล่นคาสิโนอย่างชัดเจน
• ระบบลงทะเบียนผู้เล่นเพื่อติดตามพฤติกรรม และป้องกันการฟอกเงิน
• โครงการ Self-exclusionให้ประชาชนหรือครอบครัวแจ้งห้ามตนเองเข้าเล่นคาสิโนได้
• การจำกัดเวลาและวงเงินสำหรับผู้เล่นสัญชาติท้องถิ่น
• การจัดเก็บค่าธรรมเนียมเข้าใช้บริการสำหรับคนในประเทศ (เช่น สิงคโปร์) เพื่อให้คนทั่วไปคิดทบทวนก่อนเข้าเล่น
• งบประมาณสนับสนุนงานวิจัยและการบำบัดปัญหาการพนันจากส่วนแบ่งภาษีคาสิโน

แม้มาตรการเหล่านี้จะไม่สามารถขจัดปัญหาได้ทั้งหมด แต่ก็ช่วยให้รัฐมองเห็นพฤติกรรมและความเสี่ยงได้ชัดเจนกว่าเทียบกับการปล่อยให้ทุกอย่างอยู่ในตลาดมืดที่ตรวจสอบอะไรแทบไม่ได้เลย

ไทย: โฟกัสที่การห้าม มากกว่าการกำกับดูแลเชิงรุก

ในกรณีของไทย ภาพรวมยังคงเน้นที่การห้ามมากกว่าการวางระบบกำกับดูแลแบบกรอบกติกาเชิงรุก ทำให้

• ผู้เล่นจำนวนมากหันไปใช้บริการตลาดผิดกฎหมายหรือเดินทางไปเล่นต่างประเทศ
• รัฐมีข้อมูลจำกัดเกี่ยวกับพฤติกรรมการพนันของประชาชน
• โอกาสในการใช้ภาษีจากการพนันมาพัฒนาระบบป้องกันและฟื้นฟูปัญหาการพนันยังถูกใช้ไม่เต็มที่

อย่างไรก็ตาม จุดนี้เองกลับกลายเป็นโอกาสสำคัญเพราะไทยสามารถนำบทเรียนจากเพื่อนบ้านมาปรับใช้ เพื่อออกแบบระบบที่ “ชัดกว่าและรัดกุมกว่า” ตั้งแต่ต้น โดยใช้ประสบการณ์ของประเทศที่ลองผิดลองถูกมาแล้วเป็นฐานข้อมูลสำคัญ

โอกาสของไทย หากปรับนโยบายอย่างมียุทธศาสตร์

เมื่อมองรอบตัว จะเห็นว่า ไทยอยู่ท่ามกลางประเทศที่ใช้การพนันอย่างมีกลยุทธ์ในการดึงดูดการท่องเที่ยว การลงทุน และภาษีเข้ารัฐ การรักษาสถานะ “ห้ามเกือบทั้งหมด” แม้จะช่วยลดความเสี่ยงบางด้าน แต่ก็ทำให้ไทยอาจเสียโอกาสสำคัญหลายประการ

1. โอกาสด้านรายได้ภาษีและการลงทุน

หากไทยมีการออกแบบระบบการพนันที่ถูกกฎหมายในบางรูปแบบ ภายใต้กติกาที่ชัดเจนและโปร่งใส อาจเกิดประโยชน์ดังนี้

• รายได้ภาษีเพิ่มขึ้นจากทั้งคาสิโน รีสอร์ท และธุรกิจเกี่ยวเนื่อง
• ดึงดูดการลงทุนจากต่างชาติในโครงการขนาดใหญ่ เช่น รีสอร์ทครบวงจร
• ยกระดับโครงสร้างพื้นฐานการท่องเที่ยวเช่น ศูนย์ประชุม โรงแรมระดับนานาชาติ
• สร้างงานคุณภาพในภาคบริการ การเงิน เทคโนโลยี และการจัดการความเสี่ยง

2. โอกาสในการยกระดับการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ

ไทยมีความได้เปรียบด้านการท่องเที่ยวอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นชายหาด วัฒนธรรม อาหาร หรือการบริการ หากมีการเพิ่มองค์ประกอบด้านความบันเทิงระดับสากลที่ออกแบบอย่างมีชั้นเชิง ไทยสามารถยกระดับตัวเองจาก “จุดหมายยอดนิยม” สู่การเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวครบวงจรของภูมิภาคได้ไม่ยาก

โมเดลของสิงคโปร์และมาเลเซียแสดงให้เห็นแล้วว่า เมื่อคาสิโนถูกบูรณาการเป็นเพียงหนึ่งส่วนของรีสอร์ทขนาดใหญ่ เม็ดเงินไม่ได้มาจากการพนันอย่างเดียว แต่ยังมาจาก

• นักท่องเที่ยวกลุ่ม MICE
• งานอีเวนต์และคอนเสิร์ตนานาชาติ
• ครอบครัวและนักท่องเที่ยวทั่วไปที่ไม่ได้เล่นพนัน

3. โอกาสในการควบคุมตลาดผิดกฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพ

การปล่อยให้ตลาดผิดกฎหมายเติบโต โดยที่รัฐไม่มีกลไกกำกับดูแลที่ชัดเจน ย่อมเสี่ยงต่อ

• มาตรฐานความปลอดภัยของผู้เล่นที่ต่ำ
• การฟอกเงินและอาชญากรรมที่ตรวจสอบได้ยาก
• การรั่วไหลของรายได้โดยไม่มีการจัดเก็บภาษี

ในทางกลับกัน หากไทยออกแบบช่องทางถูกกฎหมายที่มีมาตรฐานจะช่วยให้

• ผู้เล่นจำนวนมากย้ายจากตลาดมืดเข้าสู่ระบบที่ตรวจสอบได้
• รัฐสามารถใช้เทคโนโลยีติดตามและประเมินความเสี่ยงได้ดีขึ้น
• มีฐานภาษีชัดเจนเพื่อนำมาพัฒนาสังคมและโครงการป้องกันปัญหาการพนัน

บทเรียนเชิงนโยบายจากเพื่อนบ้าน

เมื่อเปรียบเทียบโมเดลของประเทศเพื่อนบ้าน จะเห็น “จุดแข็ง” หลายประการที่ไทยสามารถหยิบมาพัฒนาให้เหมาะกับบริบทของตนเองได้

สิงคโปร์: เปิดแบบจำกัด แต่ใช้มาตรการสังคมอย่างจริงจัง

จุดเด่นของสิงคโปร์คือการไม่มองคาสิโนเป็นเพียงแหล่งพนัน แต่เป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ในการยกระดับประเทศไปสู่ศูนย์กลางการท่องเที่ยวและธุรกิจระดับโลก พร้อมกันนั้น สิงคโปร์ยังกล้าดำเนินมาตรการที่เข้มงวดกับคนในประเทศเอง เช่น

• เก็บค่าธรรมเนียมการเข้าใช้คาสิโนจากคนสัญชาติสิงคโปร์
• มีกฎหมายให้ครอบครัวร้องขอห้ามสมาชิกบางคนเข้าใช้คาสิโนได้
• สนับสนุนการวิจัยและการบำบัดปัญหาการพนันจากเงินภาษีคาสิโน

บทเรียนสำคัญคือ หากไทยจะเปิดเสรีบางส่วน จำเป็นต้องออกแบบมาตรการสังคมควบคู่ไปด้วยตั้งแต่วันแรกไม่ใช่คิดทีหลัง

มาเลเซีย: จำกัดจำนวนผู้เล่นหลัก แต่พัฒนาลึกในเชิงคุณภาพ

มาเลเซียเลือกออกใบอนุญาตคาสิโนหลักเพียงรายเดียว แต่เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการพัฒนาโครงการขนาดใหญ่ที่สร้างมูลค่าเพิ่มได้สูง ทั้งในเชิงท่องเที่ยวและเศรษฐกิจท้องถิ่น นี่เป็นตัวอย่างของแนวทางที่ว่า

• ไม่จำเป็นต้องมีคาสิโนจำนวนมาก
• แต่ควรมีโครงการคุณภาพสูงที่ถูกกำกับดูแลอย่างเข้มงวด
• รัฐสามารถควบคุมความเสี่ยงได้ง่ายกว่า เมื่อผู้เล่นในตลาดมีจำนวนน้อยแต่ชัดเจน

เวียดนาม: เริ่มจากโครงการนำร่องก่อนขยายผล

เวียดนามเลือกใช้แนวทาง “ทดลองก่อน ขยายทีหลัง” ในการอนุญาตให้คนท้องถิ่นเข้าเล่นคาสิโนภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ วิธีนี้ช่วยให้รัฐ

• เก็บข้อมูลผลกระทบจริง ในพื้นที่และช่วงเวลาที่จำกัด
• ปรับปรุงกฎหมายและมาตรการต่าง ๆ ตามข้อมูล ไม่ใช่จากสมมติฐาน
• สร้างความเชื่อมั่นแก่สังคมว่า รัฐไม่ได้เปิดเสรีแบบไร้การควบคุม

ไทยเองก็สามารถใช้แนวทางคล้ายกันได้ หากต้องการทดลองโมเดลใหม่ ๆ เช่น โซนรีสอร์ทครบวงจร หรือแพลตฟอร์มการพนันที่ถูกกฎหมายบางประเภท โดยเริ่มจากพื้นที่จำกัดและประเมินผลอย่างรอบด้าน

รูปแบบที่อาจเหมาะกับไทยในระยะยาว

หากมองจากภูมิประเทศ ศักยภาพด้านท่องเที่ยว และความอ่อนไหวทางสังคม ไทยอาจได้ประโยชน์จากแนวทางที่ผสมผสานข้อดีของเพื่อนบ้าน ดังนี้

• โมเดลรีสอร์ทครบวงจรแบบสิงคโปร์และมาเลเซีย ที่ดึงดูดทั้งนักพนันและนักท่องเที่ยวทั่วไป
• การจำกัดจำนวนผู้ประกอบการหลักเพื่อให้ควบคุมได้ง่ายแบบมาเลเซีย
• โครงการนำร่องในพื้นที่เฉพาะเพื่อทดสอบผลกระทบและเก็บข้อมูลเชิงลึก แบบเวียดนาม
• มาตรการคุ้มครองผู้เล่นที่ชัดเจนตั้งแต่กฎหมายฉบับแรก โดยนำมาตรการ Self-exclusion และข้อจำกัดด้านรายได้มาใช้

ทั้งหมดนี้ต้องอยู่บนฐานของความโปร่งใส การบังคับใช้กฎหมายที่จริงจัง และการสื่อสารกับสังคมอย่างตรงไปตรงมาเพื่อสร้างความเชื่อมั่นว่าการเปลี่ยนแปลงไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อสร้างรายได้ระยะสั้นเท่านั้น แต่เพื่อบริหารจัดการพฤติกรรมที่เกิดขึ้นจริงในสังคมให้มีประสิทธิภาพกว่าเดิม

สรุป: ไทยควรเรียนรู้อะไรจากประเทศเพื่อนบ้าน

เมื่อเปรียบเทียบกับกัมพูชา ลาว เมียนมา มาเลเซีย สิงคโปร์ และเวียดนาม จะเห็นว่า การพนันไม่ได้มีภาพเดียวเสมอไป แต่ขึ้นอยู่กับว่าแต่ละประเทศเลือกจะออกแบบกติกาและเป้าหมายเชิงนโยบายอย่างไร

สำหรับไทย บทเรียนสำคัญจากประเทศเพื่อนบ้านคือ

• การห้ามอย่างเดียวไม่ได้ทำให้การพนันหายไป แต่ผลักให้ไปอยู่ใต้ดินหรือข้ามพรมแดน
• การเปิดอย่างมีกรอบที่ชัดเจน สามารถสร้างทั้งรายได้ ภาษี การจ้างงาน และข้อมูลเชิงลึกเพื่อใช้กำกับดูแล
• มาตรการคุ้มครองผู้เล่นและการป้องกันผลกระทบเชิงสังคม ต้องถูกออกแบบไปพร้อมกับนโยบายเปิดเสรี
• การเริ่มจากโครงการนำร่อง ในพื้นที่และกรอบเวลาที่จำกัด ช่วยให้ไทยลดความเสี่ยงและตัดสินใจบนข้อมูลจริง

ท้ายที่สุด การเปรียบเทียบกับประเทศเพื่อนบ้านไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อให้ไทยต้องเดินตามใคร แต่เพื่อให้เราเห็นตัวเลือกเชิงนโยบายที่เป็นไปได้และสามารถออกแบบแนวทางที่เหมาะสมกับบริบททางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมของไทยเองได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น หากจัดการอย่างมียุทธศาสตร์ การพนันอาจไม่ใช่แค่ “ปัญหา” ที่ต้องควบคุม แต่เป็น “โอกาส” ในการยกระดับเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และคุณภาพการกำกับดูแลของประเทศไปพร้อมกันได้อย่างสมดุล